آموزش مهارت‎های فراشناختی و کارکردهای اجرایی مغز

بازنمایی ذهنی، کارکردهای اجرایی و بافت

با بررسی سیر تحول کارکردهای اجرایی در انسان می‏توان چگونگی تحول وی را شناخت. وظیفهی اصلی کارکردهای اجرایی، تنظیمگری ابعاد شناختی اعم از افکار و  هیجانات میباشد. این مهارتها، انسان را به برنامهریزی، توجه، تمرکز، به خاطر سپردن دستورالعمل‎ها و انجام موفقیت آمیز وظایف متعدد قادر میسازند و توسط منطقه‎ای از مغز به نام لوب پیشانی مدیریت میشوند. بهرهگیری و کاربرد هرچه بیشتر از این سیستم باعث میگردد که کارکردهای اجرایی کاملتر، قویتر، باثباتتر و اجراییتر ‎شوند و برای همین است که انتظار داریم سیستم فراشناخت ما در بزرگسالی هرچه بهتر کار کند. هوش متبلور به دانش و معلومات کسب شده اشاره دارد که شبکهای از اطلاعات را تشکیل می‎دهد. کسانی که بر تحول شناخت در بزرگسالی اشاره دارند معمولا هدف خود را بر دانش متبلور متمرکز ساختهاند. از این روی، فعالیتهایی چون خواندن کتاب و یا گروههایی که در آن­ها دانش به اشتراک گذاشته میشود. این نوع از هوش در سنین بزرگسالی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا بزرگسال به وسیلهی آنها دانش گذشته خود را بازسازی میکند و این خود موجب تقویت کارکردهای اجرایی و تقویت پیوندهای قدیمی میشود. هوش سیّال از نظر کتل توانایی درک روابط، مستقل از تجربه یا دستورالعمل قبلی در رابطه با آن است. هوش سیّال، قابلیت تفکر و استدلال انتزاعی و حل مسائل است. این قابلیت مستقل از یادگیری، تجربه و آموزش در نظر گرفته می‌شود. نمونه‌هایی از به کارگیری هوش سیّال عبارت است از حل معماها و دستیابی به راهبردهای حل مساله. در واقع، هوش سیال به ظرفیت شناختی فرد حین انجام فعالیتهای روزمره و حل مسائل اشاره دارد. از این روی، در بزرگسالی هوش سیال روبه افول میباشد؛ یعنی ظرفیت شناختی در لحظه، که فارق از یادگیریهای گذشته است و نشان از قوت دستگاه شناختی فرد دارد، در بزرگسالی روبه افول میگذارد. باید در نظر داشت که هوش سیال در دوران بزرگسالی به طور کلی از بین نمی‎رود، بلکه در کارکردهای آن ضعف ایجاد میشود. خرد، آمیختهای از دانش ضمنی و غیرضمنی در یک حیطهی تخصصی است که از طریق انباشت آن در طی سالیان، خبرگی را در بزرگسال به ارمغان میآورد. طبیعی است با افزایش سن افراد، این خصیصه نیز توسعه مییابد. بنابراین، از جمله رویکردهایی که به تحول شناخت در بزرگسالی میپردازد، همین شکلگیری خرد میباشد. نکتهی قابل توجه در زمینه خرد، ایجاد درایت و خیرخواهی برای دیگران است؛ به بیانی دیگر، تفاوت هوش با خرد در این است که فرد خردمند، منفعت دیگران را نیز در نظر میگیرد؛ حال آنکه فرد باهوش با وجود دانش تخصصی و کارآمد در یک حیطه، تنها منفعت خود را کانون توجه قرار می‏دهد. بنابراین، نظریه‎پردازانی مثل استرنبرگ معتقد هستند که جهان باهوش شده، اما خردمند نشده است؛ زیرا در دنیای امروزی منفعت فردی بیش از منفعت جمعی مطلوبیت دارد.

براساس نظریه بازنمایی در تحول شناخت یک ساختار سه‏گانه تعاملی شامل: تحول بازنمایی‏ها، کارکردهای اجرایی و بافت، فرایند تحول فرد را هدایت می‎کند. بازنمایی ذهنی: شامل رمزگردانی محیط بیرون در داخل ذهن می‏باشد. این نمادسازی، تمامی علائم محیطی اعم از شناخت گرم (هیجانی-اجتماعی) و سرد (بینشی) را در برمیگیرد. بازنماییها از ابتدا در محیط شکل گرفته، بتدریج پیچیدهتر شده و تکامل مییابد، تا جایی که دیگر برای عمل در محیط، نیازی به حضور در محیط عینی نیست و فرد قبل از انجام عمل، ابتدا بر روی بازنماییهای خود در ذهن عمل کرده، سپس در بافت وارد شده و براساس آن بازنمایی عمل کرده، هدف خود را دنبال میکند. هرچه برروی بازنماییها بیشتر عمل انجام شود، فرایندهای اجرایی مغز از قابلیت و ورزیدگی بیشتری برخوردار خواهند شد. فرایندهای اجرایی اشاره به کارکردهای شناختی دارند که حین انجام یک عمل، کنترل و تسلط بر آن عمل را برعهده میگیرند(سرعت پردازش، یادآوری، منابع توجه و بازداری). بافت(شرایط محیطی)؛ اشاره به محیط اطراف فرد در حال تحول دارد که در زمینه آن فرد دست به عمل روی محیط می‏زند. حافظه معنایی تحت تأثیر شدید بازنماییها و حافظه تصویری تحت تأثیر فرایندهای کنترلی (کارکردی) قرار دارد. بازنماییها از سنین کودکی شروع شده تا بزرگسالی ادامه مییابند و تا پایان عمر دست نخورده باقی می‎مانند، برای همین است که در بزرگسالی نیز هوش متبلور؛ یعنی یادگیری برمبنای دانش قبلی کماکان حضور دارد. با این حال، در همین سنین بزرگسالی با کاهش عمل بر بازنماییها مواجه میشویم؛ یعنی فرایندهای اجرایی رو به کاستی میرود و درواقع تسلط بر آنها کاهش مییابد، لذا حافظه تصویری که وابسته به فرایندهای اجرایی است، افت میکند و فرد تصاویر و رویدادها را همانند گذشته به یاد نمیآورد. در واقع، حافظه معنایی که به بازنمایی وابسته است، برایش مشکلی پیش نمیآید؛ چون بازنمایی در تمامی سنین برقرار است و فقط نوعش تغییر میکند؛ حال آنکه حافظه رویدادی که وابسته به فرایندهای اجرایی است، به دلیل ضعف این فرایندها در پیری، با ضعف مواجه میگردد.

آدرس و شماره تلفن

اشرفی اصفهانی، بالاتر از نیایش، روبروی ايستگاه بی آر تی طالقانی، جنب بانک پاسارگاد، پلاک 280، طبقه اول واحد 2

02144858216
02144858719

کانال تلگرام مارا دنبال کنید